Chúng ta có thể dạy dựa trên kinh nghiệm, nhưng chúng ta không thể dạy các bài học kinh nghiệm "

Ngày 30 tháng 07 năm 2014

ĐĂNG NHẬP TÀI KHOẢN

 » Tài nguyên » Bài viết chuyên môn

Tổ Văn

Cập nhật lúc : 22:43 16/09/2013  

Chuyên đề: Đổi mới phương pháp dạy học năm 2010

TỔ CHỨC DẠY – HỌC VĂN

THEO HƯỚNG CHÚ TRỌNG PHÁT HUY

NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH

I. ĐẶT VẤN ĐỀ:

Đổi mới phương pháp dạy học đã và đang được các cấp quản lí giáo dục, đội ngũ giáo viên quan tâm, thực hiện. Quán triệt và thực hiện chủ trương của Bộ Giáo dục và Đào tạo “ Mỗi giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục thực hiện một đổi mới trong phương pháp dạy học và quản lý… Mỗi trường, mỗi tổ, mỗi giáo viên có một kế hoạch cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học...”. Nhằm nâng cao chất lượng dạy – học môn ngữ văn, nhóm giáo viên dạy học lớp 12 giới thiệu một số phương pháp, hoạt động, kĩ thuật dạy học theo hướng chú trọng phát huy năng lực nhận thức của học sinh. Dạy học là công việc khó.Dạy văn lại càng khó hơn. Nhưng có lẽ cái khó nhất là chọn được phương pháp dạy học vừa phù hợp đối tượng học sinh vừa đáp ứng được yêu cầu của đổi mới PPDH để mang lại hiệu quả. Đó là tài nghệ của mỗi một giáo viên. Không có PP nào là tối ưu cả, vấn đề là giáo viên biết kết hợp, vận dụng một cách linh hoạt, hợp lí.

II. CƠ SỞ CỦA VẤN ĐỀ

1. Cơ sở lí luận

Mục tiêu giáo dục phổ thông được ghi trong Luật Giáo dục là “Giúp học sinh phát triển toàn diện về đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mĩ và các kĩ năng cơ bản nhằm hình thành nhân cách con người Việt Nam xã hội chủ nghĩa, xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân, chuẩn bị cho học sinh tiếp tục học lên hoặc đi vào cuộc sống lao động, tham gia xây dựng và bảo vệ Tổ quốc.”

Môn Ngữ văn trang bị cho học sinh những tri thức khái quất cơ bản, hiện đại và phổ thông đồng thời rèn luyện cho học sinh những kĩ năng sống cơ bản. Đây là môn học có lợi thế trong việc thực hiện mục tiêu giáo dục toàn diện con người nói trên, nhất là giáo dục nhân văn, bồi dưỡng các năng lực thẩm mĩ, làm giàu cho tâm hồn học sinh.

Dạy học theo hướng chú trọng phát huy năng lực  nhận thức của học sinh là: giáo viên dẫn dắt tổ chức cho học sinh hoạt động nhận thức, phát huy vai trò chủ thể, tích cực sáng tạo trong quá trình học. Tăng cường sự tham gia của người học, tạo môi trường để học sinh tích cực tranh luận, cọ xát ý kiến, bày tỏ quan điểm của mình. Tạo điều kiện để học sinh cùng suy nghĩ, tranh luận, nghiên cứu chứ không phải ghi nhớ, tái hiện kiến thức có sẵn. Học sinh biết chủ động vận dụng kiến thức để thực hành có hiệu quả.

2. Cơ sở thực tiễn:

Trong quá trình thực hiện đổi mới phương pháp dạy học còn nhiều bất cập và khó khăn khiến hiệu quả chưa cao: Việc trang bị cho giáo viên những tri thức và kĩ năng về đổi mới phương pháp dạy học chưa đáp ứng với những yêu cầu của thực tiễn dạy học bộ môn. Một số giáo viên chưa hiểu thấu đáo các cơ sở khoa học của phương pháp, nội dung, bản chất của phương pháp, khả năng ứng dụng và cách vận dụng một số phương pháp đặc thù…Vì vậy, một số giáo viên vẫn duy trì lối dạy học truyền thụ tri thức một chiều hoặc thiên về thông báo giảng giải và minh họa kiến thức; coi nhẹ rèn luyện kĩ năng; coi trọng tri thức tái hiện mà xem nhẹ tri thức sáng tạo, không giúp cho học sinh có được các cơ hội  phát huy vai trò chủ thể, năng lực nhận thức trong quá trình học.

Nhiệm vụ năm học 2010 – 2011 của Bộ Giáo dục và Đào tạo nêu rõ: “ Mỗi giáo viên, cán bộ quản lý giáo dục thực hiện một đổi mới trong phương pháp dạy học và quản lý… Mỗi trường, mỗi tổ, mỗi giáo viên có một kế hoạch cụ thể về đổi mới phương pháp dạy học...” Thúc đẩy đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng bộ môn. Dạy học phân hóa trên cơ sở chuẩn kiến thức, kĩ năng của chương trình giáo dục phổ thông. Tạo sự chuyển biến tích cực về kiểm tra, đánh giá.

III. KẾ HOACH TỔ CHỨC DẠY – HỌC THEO HƯỚNG PHÁT HUY NĂNG LỰC NHẬN THỨC CỦA HỌC SINH

1. Thông qua một số phương pháp, hoạt động, kĩ thuật dạy học phù hợp với đặc trưng môn ngữ văn.

1.1 Phương pháp dạy học nêu vấn đề:

Dạy học theo PP này là tổ chức dạy học tạo ra tình huống có vấn đề trong giờ học, kích thích học sinh nhu cầu giải quyết những vấn đề nảy sinh, lôi cuốn các em vào hoạt động nhận thức, tự lực nắm vững kiến thức, kĩ năng.

Khi tiến hành PP dạy học này, giáo viên cần nắm vững các tình huống có vấn đề, cách tạo câu hỏi, mức độ ứng dụng và những gợi ý kèm theo thì mới phát huy hiệu lực.

Tình huống có vấn đề là một trạng thái tâm lí, trong đó học sinh lâm vào một tình trạng mâu thuẫn, một khó khăn về nhận thức, bị day dứt bởi nó và có ham muốn giải quyết. Các tình huống có vấn đề rất đa dạng, trong đó có các tình huống tiêu biểu như:

Tình huống nghịch lí.

Tình huống phản bác.

Tình huống lựa chọn.

Tình huống tại sao?

Khi xác định tình huống, giáo viên phải biết đặt câu hỏi sao cho:

Chứa đựng mâu thuẫn giữa cái đã biết và cái chưa biết.

Câu hỏi xuất phát từ nhu cầu nhận thức.

Câu hỏi mang tính kích thích, tìm tòi của học sinh, phải sát hợp khả năng.

Câu hỏi phải thành hệ thống logic, sư phạm.

1.2 Xây dựng hệ thống câu hỏi phù hợp đối tượng học sinh, tình huống, hoạt động học. Chú trọng các loại câu hỏi:

Câu hỏi cảm nhận

Câu hỏi khái quát

Câu hỏi kích thích liên tưởng

Câu hỏi tranh luận

Câu hỏi vận dụng kiến thức

1.3 Sử dụng phương pháp giảng bình phù hợp: Tùy từng tình huống, đơn vị kiến thức để giáo viên bình hoặc gợi mở cho học sinh bình.

1.4 Vận dụng các kĩ thuật dạy học tích cực:

Báo cáo một phút: cho học sinh có cơ hội tổng kết lại những gì đã học, trình bày ngắn gọn cô đọng giữa lớp. Qua đó các em có cơ hội tổng kết kiến thức và có thể đặt những câu hỏi cần được trả lời về bài học. (Có thể thực hiện cuối hoặc giữa tiết học.)

Hoàn tất một nhiệm vụ: Vận dụng cho những bài học kiến thức nhiều nhưng thời lượng học trên lớp ngắn. Giáo viên giao việc cho học sinh về nhà hoàn thành phần bài học còn lại…

1.5 Tổ chức dạy học tiết tự chọn – chủ đề bám sát có hiệu quả bằng cách: Củng cố kiến thức cơ bản bằng phương pháp tổ chức cho học sinh trao đổi thảo luận. Tăng cường rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh

1.6 Xây dựng đề kiểm tra theo hướng hạn chế yêu cầu ghi nhớ máy móc, kiểm tra đánh giá bằng cách nêu vấn đề mở, đòi hỏi học sinh vận dụng tổng hợp kiến thức, kĩ năng và biểu đạt chính kiến của bản thân.

1.7 Tăng cường hoạt động dạy học: tổ chức cho học sinh trao đổi, thảo luận nhóm. Tổ chức hoạt động đối thoại thông qua tưởng tượng tái hiện, thúc đẩy sự đồng sáng tạo của học sinh. Tạo tình huống cho học sinh tự nhận thức, bộc lộ những suy nghĩ, nhận định của cá nhân…

1.8 Hướng dẫn học sinh tiếp cận văn bản văn học theo hướng phát huy năng lực tự học, định hướng vào những vấn đề cốt lõi của tác phẩm văn học:

Cảm nhận tư tưởng của tác phẩm: giá trị văn chương, giá trị xã hội nhân sinh.

Nhận ra những điểm sáng thẩm mĩ trong tác phẩm và định hướng cảm nhận.

Từ đọc – hiểu tác phẩm đi đến nhận biết phong cách nhà văn.

 2.Giáo viên căn cứ đối tượng học sinh những lớp đang phụ trách để vận dụng phù hợp và có hiệu quả.

IV. KẾT LUẬN

Tổ chức dạy - học theo hướng chú trọng phát huy năng lực nhận thức của học sinh là một yêu cầu cần thiết trong việc thực hiện đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn hiện nay. Các trở ngại, lúng túng của giáo viên là sử dụng các phương pháp, kĩ thuật dạy học sao cho phù hợp với đối tượng học sinh và bài dạy. Vì vậy đòi hỏi giáo viên lên lớp phải thực sự làm chủ kiến thức và phương pháp dạy học, phát huy cao hơn nữa lương tâm, trách nhiệm nhà giáo. Trong chừng mực có hạn, chuyên đề chỉ đề xuất một số phương pháp, hoạt động, kĩ thuật dạy học. Rất mong sự bàn thảo, góp ý chân tình, nhằm xây dựng được phương pháp dạy học tích cực, đáp ứng yêu cầu đổi mới phương pháp dạy học môn Ngữ văn.

Tổ trưởng

Nguyễn Thị Cẩm Nhung